Back

ⓘ Marrëdhëniet mes Izraelit dhe Serbisë. Marredheniet diplomatike midis Izraelit dhe Serbise u krijuan me 31 janar 1992, kur Serbia ishte pjese e Jugosllavise. Iz ..




Marrëdhëniet mes Izraelit dhe Serbisë
                                     

ⓘ Marrëdhëniet mes Izraelit dhe Serbisë

Marredheniet diplomatike midis Izraelit dhe Serbise u krijuan me 31 janar 1992, kur Serbia ishte pjese e Jugosllavise. Izraeli ka nje ambasade ne Beograd dhe Serbia kishte nje ambasade ne Tel Aviv. Jugosllavia ishte vendi i dyte ne Evrope qe njohu Izraelin ne vitin 1948. Te dy vendet kane lidhje ekonomike dhe kulturore, te ndihmuar nga nje komunitet i konsiderueshem hebrenjsh nga ish Jugosllavia ne Izrael. Serbia ra dakord te zhvendose ambasaden e saj ne Jeruzalem me 4 shtator 2020.

                                     

1.1. Historia Komuniteti hebrenj ne Serbi

Qe nga shekulli i 13-te ka qene nje komunitet hebre i regjistruar si hebrenjsh Ashkenazi dhe Sefardike ne qytetin e Beogradit. Hebrenjte e pare qe u vendosen ne qytet fillimisht erdhen nga Italia dhe qyteti i Dubrovnikut, dhe me vone nga Hungaria dhe Spanja.

Komunitetet hebraike te Ballkanit pane nje fluks te konsiderueshem ne shekujt 15 dhe 16 nga ardhja e refugjateve hebrenj qe largoheshin nga inkuizicionet spanjolle dhe portugeze. Sulltan Bajaziti II i Perandorise Osmane i mirepriti refugjatet hebrenj ne perandorine e tij. Hebrenjte u perfshine ne tregtine midis provincave te ndryshme ne Perandorine Osmane, duke u bere veçanerisht te rendesishem ne tregtine e kripes. Ne provincen veriore te Vojvodines, e cila ishte nen sundimin e Habsburgeve, hebrenjte u vendosen ne shekullin e 18-te, veçanerisht pas Ediktit te Tolerances me 1782 nga Perandori Jozef II, i cili u dha hebrenjve nje mase te lirise fetare.

Komuniteti hebre u zhvillua ne menyre thelbesore para dhe pas Luftes se Pare Boterore duke ndjekur autonomine fetare qe ata kane marre dhe u krijuan shume institucione arsimore dhe sinagoga hebraike per te dy komunitetet ashkenazi dhe sefardike. Deri ne vitin 1939 kishte rreth 10.400 hebrenj qe jetonin ne Beograd.

Shumica e hebrenjve qe jetonin ne Serbi u vrane gjate Holokaustit. Gjate luftes, shume hebrenjve iu dha strehe nga Partizanet jugosllave, te udhehequr nga Josip Broz Tito, dhe shume prej tyre luftuan pergjate anes se tyre. Civilet serbe ishin te perfshire ne shpetimin e mijera hebrenjve jugosllave gjate kesaj periudhe. Pas luftes, shumica e atyre qe mbijetuan emigruan gradualisht ne Izrael.

Sipas regjistrimit te vitit 2011, 578 hebrenj jetojne ne Serbi, qe jetojne kryesisht ne Beograd dhe Vojvodine.

                                     

1.2. Historia Marredheniet me Jugosllavine

RSF Jugosllavia dhe Izraeli krijuan marredhenie diplomatike ne vitin 1948. Deri ne vitin 1952, gjithsej 7.578 hebrenj emigruan nga Jugosllavia ne Izrael. Gjate periudhes, Jugosllavia ishte kryesisht neutrale ne konfliktin arabo-izraelit, por mbajti lidhje me Izraelin, te ndihmuar nga emigracioni i saj i konsiderueshem hebre.

Jugosllavia nderpreu te gjitha marredheniet diplomatike me Izraelin pas Luftes Gjashte Ditore me 1967, dhe qe nga ajo kohe po ndiqte nje politike pro-arabe. Pas shperberjes se Jugosllavise, RSF Jugosllavia e sapo formuar rinovoi marredheniet me 31 janar 1992, duke kerkuar mbeshtetje te caktuar nderkombetare pasi ishte praktikisht e izoluar nga bashkesia nderkombetare gjate Lufterave Jugosllave.

                                     

2. Marredheniet politike

Qeveria e Mbreterise se Serbise, ne mergim ne ate kohe per shkak te pushtimit gjermano-austriak gjate Luftes se Pare Boterore, ishte qeveria e pare qe miratoi zyrtarisht Deklaraten Balfour e cila njoftoi krijimin e shtetit hebre ne Palestine. Diplomati serb ne Shtetet e Bashkuara dhe udheheqesi sionist David Albala njoftoi mbeshtetjen per deklaraten me 27 dhjetor 1917. Milenko Vesniq, ambasadori serb ne Paris nga viti 1907 deri me 1920, ne nje dokument i referohej shtetit te ri hebre si "Izraeli", i cili ishte permendja e pare zyrtare e ketij emri ne politiken nderkombetare.

Sipas profesorit Igor Primoratz: "Qe nga fillimi i shperberjes se Jugosllavise, institucioni politik i Izraelit ka marre nje qendrim pro-serb. Faktet qe Izraeli kishte nje ambasade ne Beograd qe nga tetori i vitit 1991 dhe se Serbia ishte e para midis shteteve pasardhese te Jugosllavise qe hapi ambasada ne Izrael megjithese ambasadori Budimir Koshutiç kurre nuk do tia dorezoje letrat kredenciale Presidentit te Izraelit per shkak te sanksioneve te Keshillit te Sigurimit te KB te vendosura ndaj Beogradit thjesht po e konfirmojne ate. Si publiku izraelit ashtu edhe vete shtypi pasi Yad Vashem refuzoi te njohe krimet qe serbet kryen ne Kroaci gjate Luftes kroate per pavaresise".



                                     

2.1. Marredheniet politike Mbeshtetje financiare dhe arme e pretenduar e Izraelit midis serbeve ne Bosnje

Ne vitin 1995, furnizimet me arme izraelite u shfaqen midis militanteve serbe ne Bosnje. Sidoqofte, ne ate kohe nuk ishte e qarte se sa e gjere ishte furnizimi, apo nese ato siguroheshin nga tregtaret e armeve shteterore ose private, apo nese qeveria izraelite kishte ditur apo aprovuar madje edhe transferime te tilla.

Me pas u raportua se Izraeli kishte siguruar arme me qellim per serbet gjate Luftes se Bosnjes, ndoshta per shkak te paragjykimit pro-serb te qeverise se kohes, ose ndoshta ne kembim te komunitetit hebre te Sarajeves per ti bere izraelit. Eshte pohuar se sherbimi inteligjent izraelit, Mossad, ishte pergjegjes per pajisjen me arme te grupeve serbe.

                                     

2.2. Marredheniet politike Territoret e Kosoves dhe Palestines

Izraeli dhe Kosova nuk e njohen njeri-tjetrin deri me 4 shtator 2020. Ky vendim konsiderohet pjeserisht per shkak te mundesise qe Autoriteti Palestinez te perdore nje njohje te tille per te justifikuar shpalljen e tyre te njeanshme te pavaresise. Sidoqofte, ne vitin 2011 Serbia votoi per te njohur Palestinen si anetarin e 195-te UNESCO-s, kunder deshirave te Izraelit. Beogradi deklaroi se nuk do te kishte kundershtuar nje rezolute qe njeh sovranitetin palestinez, po te ishte paraqitur para Asamblese se Pergjithshme te OKB-se. Nga ana tjeter, njesia serbe ne Bosnje dhe Hercegovine bllokoi UNESCO-n per njohjen e Palestines nga Bosnja.

Me 28 prill 2009, Arthur Koll, ambasadori izraelit ne Serbi, tha se megjithese kishte me shume se nje vit qe kur Kosova shpalli ne menyre te njeanshme pavaresine, Izraeli nuk kishte ndermend ta njihte deklaraten, dhe se "Izraelit i kerkohet here pas here sa i qendrueshem eshte ky vendim, por fakti eshte se pozicioni i Izraelit nuk ka ndryshuar gjate gjithe kesaj kohe. Populli dhe qeveria serbe duhet te vleresojne pozicionin e Izraelit, i cili gjithashtu tregon miqesine midis dy shteteve". Ne shtator 2009, gjate nje vizite zyrtare ne Beograd, Ministri i Jashtem izraelit Avigdor Lieberman gjithashtu riafirmoi se Izraeli nuk do ta njohe Kosoven, por shpresonte qe çeshtja te zgjidhej ne menyre paqesore.

Izraeli njohu Republiken e Kosoves si nje shtet te pavarur sovran me 4 shtator 2020.

                                     

3. Lidhjet ekonomike

Lidhjet ekonomike midis Izraelit dhe Serbise jane zgjeruar me shpejtesi qe nga viti 2009, pjeserisht per shkak te heqjes se kufizimeve te vizave midis dy vendeve ne shtator te atij viti. Me 1 shkurt 2012, presidenti serb Boris Tadiq vuri ne dukje gjate nje ceremonie qe shenonte 20 vjet per rinovimin e lidhjeve diplomatike se kompanite izraelite kane investuar me shume se nje miliard euro ne infrastrukturen ne Serbi.

Ne tetor 2009, Ministri i Brendshem serb Ivica Daçiç beri nje vizite ne Izrael, gjate se ciles u nenshkrua nje marreveshje midis dy qeverive per bashkepunim ne luften kunder krimit, tregtise ilegale dhe abuzimit te narkotikeve dhe substancave psikoaktive, terrorizmit dhe akteve te tjera te renda kriminale.

                                     

3.1. Lidhjet ekonomike Turizmi

Qe nga heqja e kufizimeve te vizave midis dy vendeve ne shtator 2009, shteti i Izraelit ka promovuar turizmin serb ne Izrael permes ambasades izraelite ne Beograd. Keto perpjekje perfshijne reklama vjetore ne tabela dhe autobuse publike ne Beograd qe paraqesin Izraelin si nje destinacion vere deti dhe dielli nen titullin "Осети Израел / Oseti Izrael" "Ndjeheni Izraelin". Ne vitin 2011 ambasada izraelite filloi nje fushate turistike te titulluar "Ја волим Тел Авив / Ja volim Tel Aviv" "Une e dua Tel-Avivin", e cila perfshinte ndertimin e nje "plazhi" ne Novi Sad qe synonte te simulonte nje plazh tipik ne qyteti izraelit i Tel-Aviv dhe te perdoret si nje vend per partite dhe aktivitetet e ndryshme qe promovojne turizmin ne Izrael. Sipas Zyres Qendrore te Statistikave izraelit, gjate vitit 2011 4.700 serbe vizituan Izraelin si turiste, krahasuar me 3.000 ne vitin 2010 dhe 1.400 ne virin 2009. Ne vitin 2016 15.129 turiste izraelite vizituan Serbine.



                                     
  • Marrëdhëniet Izrael - Kosovë u referohen marrëdhënieve bilaterale midis Izraelit dhe Kosovës. Kosova e shpalli pavarësinë e saj nga Serbia më 17 shkurt 2008
  • Serbi Marrëdhëniet e jashtme të Kosovës Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Serbisë Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës Serbët në Kosovë Shqiptarët në