Back

ⓘ Historia e librit si nje disipline e pavarur akademike e pranua vetem ne vitet 1980. Ne konstituimin e kesaj disipline kane dhene kontrubitin e tyre specialiste ..




Historia e librit
                                     

ⓘ Historia e librit

Historia e librit si nje disipline e pavarur akademike e pranua vetem ne vitet 1980. Ne konstituimin e kesaj disipline kane dhene kontrubitin e tyre specialiste nga fushat e tekstologjise, kodikologjise, bibliografise, filologjise, paleografise, historise se artit, historise shoqerore dhe historise kulturore. Qellimi i saj kryesor eshte te tregoje se libri si nje objekt i teresishem, dhe jo vetem teksti i permbajtur brenda tij, eshte nje percjelles i nderveprimit midis lexuesve dhe fjaleve.

Para evolucionit te shtypshkronjes, e cila u be e famshme nga Bibla e Gutenbergut, secili tekst ishte nje artikull unik i punuar me dore, i personalizuar permes tipareve te projektimit te perfshira nga shkruesi ose skribi, pronari, libruesi dhe ilustruesi. Analiza e seciles pjese perberese te librit zbulon qellimin e tij, ku dhe si eshte mbajtur, kush e ka lexuar ate, besimet ideologjike dhe fetare te periudhes dhe nese lexuesit ndervepruan me tekstin brenda tij. Edhe mungesa e provave te kesaj natyre na jep te dhena te vlefshme per natyren e nje libri te veçante.

Historia e librit si nje fushe e veçante studimore u paraqit ne gjysmen e dyte te shekullit XX. Ajo u nxit sidomos nga vepra me titull Printeret dhe komunikimi vizual 1953 shkruar nga William Ivins Jr., pastaj nga vepra Lapparition du livre Paraqitja e librit: Ndikimi i shtypjes, 1450-1800 te vitit 1958 shkruar nga Henri-Jean Martin dhe Lucien Febvresi si dhe libri me titull Gutenberg Galaxy:The Making of Type Man 1962 i autorit Marshall McLuhan. Nje tjeter pionier i rendesishem ne fushen e historise se librit eshte edhe Robert Darnton.

Historia e librit fillon me paraqitjen dhe zhvillimin e shkrimit, dhe sidomos te paraqitjes se shpikjeve te ndryshme te kohes si p.sh. letra dhe shtypi, gje e cila ka vazhduar deri ne biznesin e diteve moderne te shtypjes se librave. Historia me e hershme e librave ne te vertete fillon me ato qe ne menyre konvencionale ne te ardhmen do te quheshin "libra" duke nisur me tableta dylli, rrotulla dhe flete papirusi. Pastaj u shfaqen doreshkrimet e lidhura, te shtrenjta dhe te hollesishme te njohura ndryshe si kodike. Keto i dhane rruge vellimeve te shtypura me makine gje qe perfundimisht ndikoi ne paraqitjen e vellimeve te shtypura ne mase qe mbizoterojne edhe sot. Librat bashkekohore madje mund te mos kene prezence fizike me paraqitjen te ashtuquajturit e-libri e-book. Libri gjithashtu u be me i arritshem edhe per personat me aftesi te kufizuara me paraqitjen e Alfabetit te Brajit. Risia me e fundit ne kete drejtim konsiderohen librat auditiv me ze.

                                     

1. Lista e librave te shenuar

  • 1470: Il Canzoniere i Francesco Petrarca libri i pare ne gjuhen italiane.
  • 1517: Psalter, libri i pare ne gjuhen e vjeter belloruse nga Francysk Skaryna
  • 1544: Rucouskiria nga Mikael Agricola, libri i pare ne gjuhen finlandeze.
  • 1476: Aristotles De Animalibus, libri i pare ne fushen e biologjise, perkthyer nga gjuha greke ky liber eshte nje version tjeter nga ai i Albertit te Madh, perkthyer nga gjuha arabe prej Michael Scot.
  • 1541: Bovo-Bukh libri i pare jofetar ne gjuhen jidish
  • 1512: Hakob Meghapart libri i pare ne gjuhen armene – Urbatagirk.
  • 1513: Hortulus Animae, polonice libri i pare ne gjuhen polake.
  • 1508: Chepman and Myllar libri i pare ne Skotland.
  • 1629: Fjalori i Nikoloz Cholokashvili libri i pare ne gjuhen gjeorgjiane
  • 1511: Hieromonk Makarije libri i pare ne Vllahi te Rumanise
  • 1482: Elementet e Euklidit versioni i pare nga Erhard Ratdolt.
  • 1561: Libri i pare ne gjuhen rumune, Tetraevanghelul dhe Întrebare crestinească njohur edhe si Catehismul shtypur nga Coresi ne Brasov.
  • 1476: La légende dorée printed nga Guillaume LeRoy, libri i pare ne frengjisht.
  • 1477: Edicioni i pare i librit Geographia nga Klaudio Ptolomeu, ne Bolonje, libri i pare me ilustrime.
  • 1593: Doctrina Christiana libri i pare ne Filipine
  • 1476: Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium, libri i pare i shtypur ne gjuhen greke, nga Constantine Lascaris.
  • 1550: Catechismus nga Primož Trubar libri i pare ne gjuhen sllovene.
  • 1516: Sefer Aburdraham libri i pare ne Maroko, dhe ne Afrike.
  • 1547: Martynas Mažvydas libri i pare ne gjuhen lituane, The Simple Words of Catechism
  • 1539: La escala espiritual de San Juan Clímaco, libri i pare ne Ameriken Veriore – Meksike
  • 1908-09: Aurora Australis, libri i pare ne Antarktik, ekspedita e Ernest Shackleton.
  • 1581: Ostrog Bible, botimi i pare komplet e Bibles ne gjuhen e vjeter sllave
  • 1377: Jikji libri i pare i shtypur nga prifti budist korean Mesime te zgjedhura te urtesive budiste dhe mjeshterve seon - Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters.
  • 1483: Misal po zakonu rimskoga dvora, libri i pare i shtypur ne gjuhen kroate dhe ne alfabetin glagolitik.
  • 1487: "Pentateuco", libri i pare ne Portugali, ne gjuhen hebreje, nga Samuel Gacon ne Vila-a-Dentro, Faro.
  • 1472: Sinodal de Aguilafuente libri i pare ne gjuhen spanjolle.
  • 1475: Recuyell of the Historyes of Troye libri i pare ne gjuhen angleze.
  • 1497: "Constituições que fez o Senhor Dom Diogo de Sousa, Bispo do Porto", libri i pare ne gjuhen portugeze, nga, Rodrigo Álvares, ne Porto.
  • 1798: Libri i pare ne gjuhen osetiane
  • 1802: New South Wales General Standing Orders libri i pare ne Australi
  • 1455: The Gutenberg Bible in Latin libri i pare i shtypur ne Evrope nga Johannes Gutenberg.
  • 1495: Libri i pare ne gjuhen daneze.
  • 1577: Lekah Tov, libri i pare me koemetime ne Israel
  • 1564: Libri i pare ne gjuhen irlandeze, Edinburgh, John Knox, Liturgy nga John Carswell.
  • 1501: Harmonice Musices Odhecaton, nga Ottaviano Petrucci, libri i pare nga fusha e muzikes.
  • 1571: Libri i pare ne Irlande Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma.
  • 1545: Linguae Vasconum Primitiae libri i pare ne Basque
  • 1499: Catholicon, fjalori i pare tregjuhesh: gjuhen bretoneze, gjuhen frenge dhe ne gjuhen latine
  • 1474: Obres e trobes en llaor de la Verge Santa Maria libri i pare ne gjuhen valenciane, ne Valencia.
  • 1495: Libri i pare ne gjuhen suedeze.
  • 1461: Der Ackermann aus Böhmen shtypur nga Albrecht Pfister, libri i pare ne gjuhen gjermane.
  • 1584: Libri i pare ne Ameriken Jugore – Lima, Peru
  • 1477: Bibla Delft, libri i pare i shtypur ne gjuhen holandeze.
  • 1494: Oktoih libri i pare ne gjuhet sllave ne alfabetin cirilik.
  • 1640: The Bay Psalm Book, libri i pare ne Ameriken Veriore Britanike
  • 1651: Abagar – Filip Stanislavov, libri i pare ne gjuhen bullgare
  • 1555: Meshari nga Gjon Buzuku libri i pare ne gjuhen shqipe.
  • 1485: De Re Aedificatoria, libri i pare nga fusha e arkitektures
  • 1473: Chronica Hungarorum libri i pare ne Hungari. Shtypur nga Andreas Hess ne Buda.
  • 1564: Libri i pare ne Rusi, Apostol, nga Ivan Fyodorov
                                     

2. Burime te zgjedhura

  • Craughwell, Thomas J., and Damon Smith 2004. Q.P.B. Short History of the Paperback, and Other Milestones in Publishing. New and updated ed. New York: Quality Paperback Book Club. ISBN 1-58288-104-9
  • Darnton, Robert 2009. The case for books: Past, present, and future. PublicAffairs.
  • Johns, Adrian 1998. The Nature of the Book: Print and Knowledge in the Making ne anglisht. Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-40122-5.
  • McKitterick, David 2003. Print, Manuscript and the Search for Order, 1450–1830 ne anglisht. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-82690-X.
  • Price, Leah 2012. How to Do Things with Books in Victorian Britain. Princeton University Press. ISBN 978-0691114170.
  • Darnton, Robert 1985. The great cat massacre and other episodes in French cultural history ne anglisht. Harmondsworth: Penguin. ISBN 0-14-055089-5.
  • Thiollet, Jean-Pierre 2005. Je mappelle Byblos, H & D, Paris. ISBN 2-914266-04-9
  • Howsam, Leslie 2006. Old Books and New Histories: An orientation to studies in book and print culture ne anglisht. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-9438-4.
  • Fischer, Ernst 2010. The Book Market ne anglisht. Mainz: Leibniz Institute of European History. OCLC 692301471.
  • History of the book in Canada ne anglisht. Toronto: University of Toronto Press. 2004–2007. ISBN 0-8020-8943-7 v. 1, ISBN 0-8020-8012-X v. 2, ISBN 978-0-8020-9047-8 v. 3. Contents: v. 1 eds. Patricia Fleming and Fiona Black 2004, v. 2 eds. Patricia Fleming, Yvan Lamonde, and Fiona Black 2005, v. 3 eds. Carole Gerson and Jacques Michon 2007.
  • Chartier, Roger 2005. Inscrire et effacer: culture écrite et littérature XIe-XVIIIe siècle ne frengjisht. Paris: Gallimard: Le Seuil. ISBN 2-02-081580-X.
  • Histoire des bibliothèques françaises ne frengjisht. Paris: Promodis-Éd. du Cercle de la Librairie. 1988. ISBN 2-903181-72-1 v. 1. v. 1–4 ; eds. André Vernet, Claude Jolly, Dominique Varry, Martine Poulain.
  • Raven, James 2018. What is the History of the Book? ne anglisht. Cambridge: Polity Press. ISBN 978-0-7456-4161-4.
  • Eisenstein, Elizabeth 2005. The printing revolution in early modern Europe ne anglisht. Cambridge UK ; New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-84543-2. ISBN 0-521-60774-4.
  • Blair, Ann 2010. Too Much to Know: Managing Scholarly Information before the Modern Age. Yale University Press. ISBN 978-0300165395.
  • Warner, Michael 1990. The Letters of the Republic: Publication and the Public Sphere in Eighteenth-Century America ne anglisht. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 0-674-52785-2.
  • Chow, Kai-Wing 2004. Publishing, Culture, and Power in Early Modern China ne anglisht. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3368-6.
  • Lyons, Martyn 2011. Books: A Living History ne anglisht. Los Angeles: Getty Publications. ISBN 978-1-60606-083-4.
  • Hall, David 1996. Cultures of Print: Essays in the History of the Book ne anglisht. Amherst: University of Massachusetts Press. ISBN 0-585-14207-6. ISBN 9780585142074.
  • Histoire de lédition française ne frengjisht. Paris: Fayard: Cercle de la Librairie. 1989. ISBN 2-213-02399-9 v. 1. v. 1–4 ; eds. Roger Chartier and Henri-Jean Martin.
  • Katz, Bill 1998. Cuneiform to computer: a history of reference sources ne anglisht. Lanham Md.: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-3290-9. Series: History of the book, no. 4.
  • Martin, Henri-Jean c. 2004. Les métamorphoses du livre ne anglisht. Paris: Albin Michel. ISBN 2-226-14237-1. Series: Itinéraires du savoir.
  • Febvre, Lucien; Henri-Jean Martin 1997. The coming of the book: the impact of printing 1450–1800 ne anglisht. London: Verso. ISBN 1-85984-108-2. tr. by David Gerard ; ed. by Geoffrey Nowell-Smith and David Wootton ; Note: reprint, other reprints by this publisher 1990 & 1984, originally published London: N.L.B., 1976 ; Translation of Lapparition du livre.
  • Finkelstein, David 2005. An introduction to book history ne anglisht. New York: Routledge. ISBN 0-415-31442-9. ISBN 0-415-31443-7.
  • Nunberg, Geoffrey Ed. 1996. The Future of the Book. University of California Press. ISBN 9780520204515
  • Diringer, David 1982. The book before printing: ancient, medieval, and oriental ne anglisht. New York: Dover. ISBN 0-486-24243-9.
  • The Cambridge history of the book in Britain ne anglisht. Cambridge UK ; New York: Cambridge University Press. 1998–2002. ISBN 0-521-57346-7 v. 3, ISBN 0-521-66182-X v. 4. Contents: v. 1 ed. Richard Gameson publication forthcoming 2008, v. 2 eds. Nigel Morgan and Rod Thomson publication forthcoming 2007, v. 3 1400–1557 eds. Lotte Hellinga and J.B. Trapp, v. 4 1557–1695 eds. John Barnard and D.F. McKenzie, with the assistance of Maureen Bell.
  • Dane, Joseph 2003. The Myth of Print Culture: Essays on Evidence, Textuality, and Bibliographical Method ne anglisht. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-8775-2. ISBN 9780802087751.
                                     
  • Historia e Kinës është një nga më të vjetrat në botën antike të Azisë dhe të botës. Prova arkeologjike sugjerojnë që njerëzit e parë në Kinë datojnë që
  • Historia e arteve përfshin çdo aktivitet ose produkt të krijuar nga njeriu për qëllime komunikuese që shprehin ide, emocione ose një vizion të botës. Arti
  • Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Shtëpia botuese: Toena Viti: 2002, faqet e librit 604. ISBN 99927 - 1 - 623 - 1 Në vëllimin e dytë të Historia e popullit
  • Shtëpia Botuese Toena viti i botimit 2004. Faqet e librit 472. ISBN 99927 - 1 - 897 - 8 Historia e Tiranës që nga fillimet e saj e deri në ditët e sotme...
  • Historia e Përgjithshëm Zhuang kinezisht: 壯族通史 壮族通史 është libër i shkruar nga Huang Xianfan dhe studentët e tij. Etnike Shtëpia botuese e Guangxi shqipëruar
  • Stipçeviq. Botuesi: Toena. Faqet e librit 516. Historia e ilirëve, jeta, kultura dhe simbolet e tyre parë nën këndvështrimin e historianit kroat Aleksandër
  • Akademia e Shkencave te Shqipërisë. Shtëpia botuese: Toena. Viti i botimit 2007. Faqet e librit 600. ISBN 978 - 99943 - 1 - 269 - 6 Vëllimi i tretë i Historia e popullit
  • historia e saj.jpg Gjuha shqipe dhe historia e saj Gjinia: Gjuhësi. Autori: Shaban Demiraj. Shtëpia botuese: Onufri Viti i botimit 2013. Faqet e librit
  • Skeda: Historia e popullit shqiptar. Vëllimi 4 Botim i vitit 2009 jpg Historia e popullit shqiptar. Vëllimi IV. Shqiptarët pas Luftës së Dytë Botërore
  • Skeda: Historia e Dibrës Kristo Frashëri jpg Historia e Dibrës : që nga lashtësia deri në mars 1939 libër me autor: Kristo Frashëri. Botuar: M & B, Tiranë