Back

ⓘ Fakti eshte nje deshmi, ngjarje a veprim qe ka ndodhur ne te vertete, qe eshte ne perputhje me realitetin objektiv dhe me prova mund te deshmohet se eshte e ver ..




                                     

ⓘ Fakti

Fakti eshte nje deshmi, ngjarje a veprim qe ka ndodhur ne te vertete, qe eshte ne perputhje me realitetin objektiv dhe me prova mund te deshmohet se eshte e vertete. Per shembull, "kjo fjali permban fjale" eshte nje fakt gjuhesor, dhe "dielli eshte yll" eshte nje fakt kozmologjik. Me tej, "Shpallja e Pavaresise se Shqiperise eshte bere me 28 Nentor te vitit 1912" dhe "Shpallja e Pavaresise se Kosoves eshte bere me 17 Shkurt te vitit 2008" jane dy fakte te tipit historik. Qe te dyja keto deklarata kane cilesine epistemologjike te qenurit "ontologjikisht me superiore" ndaj mendimit ose interpretimit - pasi qe ato ose jane kategorikisht te nevojshme ose mbeshteten nga nje dokumentacion historik i pershtatshem.

Ne te kunderten, ndersa mund te jete e qendrueshme dhe e vertete se "shumica e maceve jane te lezetshme", nuk eshte nje fakt megjithese ne raste te mendimit ekziston nje argument per pranimin e mendimit popullor si nje deklarate e mençurise se zakonshme, veçanerisht nese konstatohet nga nje sondazh shkencor. Ne pergjithesi, faktet kapercejne besimin dhe sherbejne si pershkrime konkrete te nje gjendjeje ne te cilen besimet mund te caktohen me vone.

Testi i zakonshem per nje deklarate fakti eshte verifikueshmeria - kjo eshte nese mund te tregohet se korrespondon me pervojen. Punimet standarde te references shpesh perdoren per te kontrolluar faktet. Faktet shkencore verifikohen nga vezhgimi i perseritshem ose matja me ane te eksperimenteve ose mjeteve te tjera.

                                     

1. Etimologjia dhe perdorimi

Fjala "fakt" rrjedh nga latinishtja faktum, dhe ajo se pari eshte perdorur ne anglisht me te njejtin kuptim: nje gje e bere ose e kryer nje kuptim tani i vjeteruar. Perdorimi i zakonshem i "diçkaje qe ka ndodhur vertet ose eshte rast" daton nga mesi i shekullit XVI.

Fakti perdoret ndonjehere si sinonim me te verteten, si diçka i dallueshem nga mendimet, genjeshtrat ose çeshtjet e shijes. Ky perdorim gjendet ne fraza te tilla si, Eshte fakt se kupa eshte blu" ose Çeshtje e faktit", dhe ". jo histori, as fakt, por imagjinate ". Regjisori Werner Herzog ben dallimin midis tyre, duke pretenduar se "Fakti krijon norma, dhe ndriçim te se vertetes".

Fakti tregon gjithashtu nje çeshtje ne diskutim qe konsiderohet e vertete ose e sakte, per te theksuar nje pike ose provuar nje çeshtje te diskutueshme; p.sh. ". fakti i çeshtjes eshte. ".

                                     

2. Ne filozofi

Ne filozofi, koncepti i faktit shqyrtohet sidomos ne epistemologji dhe ontologji. Pyetjet e objektivitetit dhe te vertetes jane te lidhura ngushte me pyetjet e faktit. Nje "fakt" mund te perkufizohet si diçka qe eshte rast - d.m.th., nje gjendje e puneve.

                                     

3. Ne shkence

Ne shkence, nje fakt eshte nje vezhgim ose matje e kujdesshme e perseritshme me ane te eksperimentimit ose mjeteve te tjera, i quajtur edhe prove empirike. Faktet jane elemente thelbesore per ndertimin e teorive shkencore. Forma te ndryshme te vezhgimit dhe matjes çojne ne pyetje themelore ne lidhje me metoden shkencore, qellimin dhe vlefshmerine e arsyetimit shkencor.

Ne kuptimin me themelor, nje fakt shkencor eshte nje vezhgim objektiv dhe i verifikueshem, ne kontrast me nje hipoteze ose teori, e cila ka per qellim shpjegimin ose interpretimin e fakteve.

Studiues te ndryshem kane ofruar permiresime te konsiderueshme ne kete formulim baze. Shkencetaret jane te kujdesshem te bejne dallimin midis: 1) gjendjeve te puneve ne boten e jashtme dhe 2) pohimeve te fakteve qe mund te konsiderohen te rendesishme ne analizen shkencore. Termi ne filozofine e shkences perdoret ne te dy kuptimet.

                                     

4. Ne metodologji

Ne metodologji perveç hulumtimit themelor te natyres se faktit shkencor, mbeten konsideratat praktike dhe shoqerore se si hetohet, themelohet dhe vertetohet fakti permes zbatimit te duhur te metodes shkencore. Faktet shkencore pergjithesisht besohen te pavarura nga vezhguesi: pavaresisht se kush kryen nje eksperiment shkencor, te gjithe vezhguesit bien dakord per rezultatin. Perveç ketyre konsideratave, ekzistojne masat sociale dhe institucionale, siç jane rishikimi dhe akreditimi i kolegeve, qe synojne te promovojne saktesine faktike nder interesat e tjera ne studimin shkencor.

                                     

5. Ne histori

Nje klishe retorike e zakonshme shprehet, "Historia eshte shkruar nga fituesit". Kjo fraze sugjeron por nuk shqyrton perdorimin e fakteve ne shkrimin e historise.

                                     

6. Ne jurisprudence

Ne juridiksionet e ligjit me te zakonshem, koncepti i pergjithshem dhe analiza e fakteve pasqyrojne parimet themelore te jurisprudences, gje qe mbeshtetet nga disa standarde te percaktuara mire. Çeshtjet faktike kane perkufizime te ndryshme zyrtare nen juridiksione te se drejtes se zakonshme.

                                     
  • Fakti është gazetë e përditshme në gjuhën shqipe në Maqedoni. Botohet në Shkup nga Emin Azemi. Ky artikull në lidhje me Shtypi është i cunguar. Mund të
  • Gazeta Fakti shtypet dhe botohet në Maqedoni. Kjo faqe bën kthjellimin e titujve që kanë për bazë Gazeta Fakti Nëse një lidhje e brendshme ju solli këtu
  • dy muajt e fundit që i janë shtuar kalendarit. Në shqip, emri vjen nga fakti që shkurti është muaji më i shkurtër i vitit. Në shumë nga gjuhët e tjera
  • banoret e fshatit gjegjesisht merren me blektori dhe bujqesi, po duhet cekur fakti qe bisnismeni i njohur ne qytetin e kercoves me shume super markete AJCO eshte
  • Kjo është një listë e serialeve dhe filmave anime. Për tu theksuar është fakti se zakonisht një serial anime përshtatet nga një serial manga ose anasjellas
  • Termi gaz i dobët vjen nga fakti qe këto gaze nuk lidhen me elementet e tjerë. Gazet e dobëta kanë forca ndëratomike shumë te dobëta dhe si pasojë pikë
  • qe perdoren ne aparatet e ndryshme sic jane teleskopet dhe mikroskopet. Fakti qe qelqi eshte material gjysemperçues ka te beje me disa parregullsi ne
  • v.Ilinca numron 29 ekonomi familjare. Nga lëvizja e popullsisë dhe nga fakti i shtimit të lartë të popullsisë mund të vërehet se nga Ilinca vazhdimisht
  • elemente : Fluori Klori Bromi Jodi Astati Etimologjia e emrit vjen nga fakti qe mund te krijojnë kripëra me metalet. Ne shtresën e jashtme kane 7 elektrone
  • dhe jetojne shqiptarët, një nga arsyet kryesore të këtij suksesi, është fakti se është një pasqyrë reale e lajmit dhe një gazetë e pa politizuar Gazeta
  • hasni edhe sa i perket sasise se thengjillit sepse ka shumë thengjill. Fakti e tregon se per tu prodhuar energji elektrike nevojitet thengjilli ne Kosove