Back

ⓘ Gjuha Cimbriane i referohet ndonjeres prej varieteteve lokale te Gjermanishtes se eperme te folura ne Italine verilindore. Folesit e gjuhes njihen si Zimberni. ..




Gjuha cimbriane
                                     

ⓘ Gjuha cimbriane

Gjuha Cimbriane i referohet ndonjeres prej varieteteve lokale te Gjermanishtes se eperme te folura ne Italine verilindore. Folesit e gjuhes njihen si Zimberni.

Cimbriani eshte nje gjuhe gjermane qe lidhet me gjuhen bavareze, me sa duket qe rrjedh nga dialektet e Bavarishtes Jugore edhe pse nje origjine Lombardike nuk mund te perjashtohet. Ajo eshte gjithashtu e lidhur me gjuhen Mócheno. Dallimet e saj shume te rendesishme ne gramatike si dhe ne fjalorin dhe shqiptimin e bejne praktikisht te pakuptueshme per njerezit qe flasin gjuhen gjermane ose bavareze. Perdorimi i italishtea ne te gjithe vendin dhe ndikimi i Venedikut ne afersi kane ndikuar shume ne numrin e folesve te Cimbrianes gjate shekujve te kaluar. Ky efekt ka qene mjaft i madh per te shkaktuar qe cimbrianishtja te konsiderohet nga disa si nje gjuhe e rrezikuar.

                                     

1. Historia

Regjistrimi me i hershem i levizjes se bavarezeve ne Verona daton ne ca. 1050 Bayerische Staatsbibliothek Kodi 4547. Zgjidhja vazhdoi gjate shekujve 11 dhe 12.

Nje teori me origjinen Lombardic te Zimbern u propozua ne vitin 1948 nga Bruno Schweizer dhe perseri ne vitin 1974 nga Alfonso Bellotto. Debati u rigjallerua perseri ne vitin 2004 nga linguisti Cimbrian Ermenegildo Bidese. Shumica e gjuhetareve mbeten te perkushtuar ndaj hipotezes se emigracionit mesjetar shek 11-12.

Prania e komuniteteve gjermanofolese ne Itali u zbulua ne shekullin e 14 nga humanistet italiane, te cilet i lidhen ata me Cimbrin qe mberriti ne rajon ne shekullin e 2 para Krishtit. Kjo eshte origjina e mundshme e endonimit aktual Zimbar. Nje hipoteze alternative nxjerr emrin nga nje term per "zdrukthetarin", e lidhur me drurin e anglishtes lit. "wooder".

                                     

2. Dialektet dhe statusi

Tre dialektet kryesore te Cimbrianit jane folur ne:

  • Luserna Lusern, ne Trentino
  • Trembedhjete Komunitetet Dreizehn Komoin, aktualisht vetem fshati Giazza Ljetzan
  • Shtate Komunitetet Siben Komoin, aktualisht vetem fshati Roana Roban
  • Disa fshatra ne Alpet Carnic si Sappada, Sauris dhe Timau

Cimbrianishtja eshte ne rrezik te zhdukjes si nga italia standarde, e cila shpesh perdoret ne publik, dhe gjuha veneziane rajonale fqinje. Eshte vleresuar se rreth 2.220 njerez flasin Cimbrian.

Ne Trentino, sipas regjistrimit te vitit 2001, i pari ne te cilin u regjistruan te dhenat per gjuhet amtare, Cimbrian u fol nga nje shumice ne bashkine e Lusern 267 persona, 89.9%. Ne komunat e tjera te Trentos 615 persona u deklaruan si anetare te grupit linguistik te Cimbrianit, gjithsej 882 ne Trentino. Me kete, shihet se larmia me e larmishme e Cimbrianit eshte ajo e Lusernit me shumicen e komunitetit te afte per te folur ne Cimbrian, ndersa ne Giazza dhe Roana mbeten vetem disa foles te vjeter te mbetur.

Cimbrian njihet zyrtarisht ne Trentino nga ligji provincial dhe kombetar. Duke filluar nga vitet 1990, ligjet dhe rregulloret e ndryshme jane miratuar nga Parlamenti dhe Asambleja e Provinces se Italise, te cilat e vene gjuhen dhe kulturen e Cimbrian ne mbrojtje. Kurrikulat shkollore u adaptuan ne menyre qe te jepnin mesim ne Cimbrian dhe po zhvillohen shenjat e rrugeve dygjuhesore. Nje institut kulturor Istituto Cimbro / Kulturenstitut Lusérn u themelua me dekret ne vitin 1987, qellimi i te cilit eshte "te mbroje, promovoje dhe shfrytezoje trashegimine etnografike dhe kulturore te pakices gjermane te komunes se Luserna, duke i kushtuar vemendje te veçante historike dhe gjuhesore, ne mbrojtjen e mjedisit dhe ne zhvillimin ekonomik-kulturor te territorit te komunitetit te Cimbrianit ". Instituti i Kultures organizon garat e literatures per femijet, si dhe kampet verore te zhytjes.

                                     
  • Gjuha suedeze suedishtja është gjuha që flitet nga rreth 10 milionë folës në Suedi dhe Finlandë në rajonet bregdetare dhe në Åland. Gjuha suedeze flitet
  • Gjuha holandeze holandishtja i takon familjes së gjuhëve Gjermane Perëndimore. Ajo flitet nga rreth 30 milionë njerëz. Më shumë flitet në Holandë, Belgjikë
  • Gjuha Daneze danishtja është gjuhë zyrtare në Danimarkë. Gjuhë Indo - Evropiane i takon familjes së gjuhëve gjermane.
  • Gjuha afrikane afrikanisht Afrikaans - Gjuhë zyrtare në Afrikën e Jugut, e prejardhur nga holandishtja.
  • Gjuha limburge është gjuhë gjermanike që flitet nga folës në Holandë, disa fshatra në Belgjikë, dhe një pjesë e vogël në Gjermani.
  • Gjuha gjermane ose gjermanishtja gjermanisht Deutsch i takon degës se gjuhëve perendimore gjermane. Ajo është gjuhe më e folur në Bashkimi Evropian
  • Gjuha Faroeze Faroisht: foroyskt Gjuha daneze: færosk është një gjuhë veriore gjermane e folur si gjuhë e parë nga rreth 66, 000 njerëz, 45, 000 prej