Back

ⓘ Andorra zyrtarisht Principata e Andorres, i quajtur edhe Principata e Lugines se Andorres Luginat, eshte nje mikroshtet sovran pa dalje ne det ne jug-perendim t ..




                                               

Pal

Pal la Massana - Fshat ne Andorra. Kjo faqe ben kthjellimin e titujve qe kane per baze Pal. Nese nje lidhje e brendshme ju solli ketu, ju lutemi, ndryshojeni lidhjen ne fjale qe te ridrejtoje direkt te faqja e duhur.

                                               

Mikroshtetet.

Krahas shteteve te medhenj, si dhe atyre me te vogla, edhe disa shtete shume te vogla - mikroshtete - te cilat kane ruajtur gjate shekujve pavaresine e tyre, shpesh ne mbrojtjen e vendeve fqinje. Keto mikroshtete jane: Monako ne juglindje te Frances, Andorra ne malet Pirenej, ne kufirin ndermjet Frances, Lihtenshtejni ndermjet Zvicres dhe Austrise,gjithashtu San-Morino dhe Vatikani .

Andorra
                                     

ⓘ Andorra

Andorra zyrtarisht Principata e Andorres, i quajtur edhe Principata e Lugines se Andorres Luginat, eshte nje mikroshtet sovran pa dalje ne det ne jug-perendim te Evropes. Ajo ndodhet ne anen lindore te maleve Pirenej dhe kufizohet nga Spanja dhe Franca. Principata e some u formua ne vitin 1278 pas Krishtit. Ajo drejtohet nga dy Bashke-Princa, Peshkopi katolik spanjoll i Urgelit dhe Presidenti i Frances.

Andorra eshte shteti i gjashte me i vogel komb ne Europe, qe ka nje siperfaqe prej 468 km2 dhe nje popullsi prej rreth 85.000 banoresh. Kryeqyteti i saj eshte Andorra la Vella. Ai eshte kryeqyteti me i larte ne Europe, ne nje lartesi prej 1.023 metra mbi nivelin e detit. Gjuha zyrtare eshte gjuha Catalane, edhe pse spanjishtja, portugalishtja, dhe frengjishtja jane gjithashtu gjuhe qe fliten shpesh.

Turizmi i Andorres i sherben rreth 10.2 milion vizitoreve ne vit. Andorra nuk eshte anetare e Bashkimit Europian, por euro eshte monedha zyrtare. Ajo ka qene anetare e Kombeve te Bashkuara qe nga viti 1993. Ne vitin 2013, populli i Andorres kishte jetegjatesine me te larte ne bote ne 81 vjet, sipas revistes mjekesore The Lancet.

Me pare ishte e izoluar, tani e adhuruar si vend turistik dhe si vend pa tatime shteterore. Andorra po ashtu eshte pjese e vendeve katalane dhe nje nder mikro-shtetet Evropiane. Shpesh ngaterrohet me komunen e Andorres ne Spanje.

                                     

1. Historia

Andorra eshte e pavarur qe nga 1278 me nje statut te nje principate parlamentare me bashkeprinca Presidentin e Frances dhe Peshkopin e Dioqezes se Urgelit Katalonia, Spanje. Te drejtat e dy udheheqesve te principates jane rregulluar ne fillim te shekullit XX, ata per kete qellim dergojne aty dy te deleguar. Me 25 janar 1981, keshilli gjeneral i rrafshnaltes se Pirenejve, pas 703 viteve pavaresie ka nxjerre kushtetuten. Kushtetuta parashihte themelimin e keshillit ekzekutiv si dhe nje reforme administrative. Deri ne janar 1993-es Andorra nuk kishte ndare sistemin legjislativ, ekzekutiv dhe juridik. Me kushtetuten e 1993, Andorra ka krijuar nje sistem te mirefillte parlamentare demokratike. Dy kryetaret e vendit I deleguari i Spanjes dhe Frances mbesin edhe me tutje si kryetare. Mirepo sistemi ekzekutiv i eshte dhene nje ministri nga parlamenti.

                                     

2. Politika

Dallohen tri pari politike:liberalet Partit Liberal dAndorra, socialdemokratet Partit Socialdemocrata dhe demokratet Partit Democrata

Vetem nje pjese e vogel e banoreve kane drejte vote. Per marrje e shtetesise Andorrase duhet qe se paku 25 vite te jetohet ne Andorre.

Parlamenti eshte keshilli gjeneral Consell General

Njesite territoriale

Andorra ka shtate njesi territoriale te njohura si parròquia sipas 2005:

  • La Massana 7 264
  • Ordino 2 767
  • Canillo 3 707
  • Escaldes-Engordany 16.402
  • Encamp 11 832
  • Andorra la Vella kryeqytet: 22 035 banore
  • Sant Julià de Lòria 8.313
                                     

3. Gjeografia

Andora ndodhet ne pjesen jug-perendimore te Evropesne ne rrafshnalten e Pirinejve, ne mes te Spanjes dhe Frances. Me shume se çereku i Andorres gjendet jashte malit. Siperfaqja e pergjithshme e Andores eshte 468 km2 dhe shtrihet rreth kordinanatve gjeografike 42 30 V, 1 30 L.

Andora eshte nje vend kontinental dhe nuk ka siperfaqe ujore. Kufiri ne perendim me Francen eshte i gjate rreth 56.6 km, ndersa ne jug me Spanjen 63.7 km qe bejne qe Andora te kete nje kufi me gjatesi prej 120.3 km.

Klima eshte kontinentale, pershkake te pozites se saj ne Andorre eshte nje klime relativisht e fresket malore. Ne janar temperatura bien deri ne -7 °C ndersa ne vere rriten deri ne 26 °C.

Relievi i Andorres eshte malore. Pika me e ulte eshte 840m ne Riu Runer, ndersa ajo me e larta ne Coma Pedrosa arrin lartesine deri ne 2.946 metra mbi nivelin e detit.

Nder pasurit natyrore te Andores dallohen, ujerat qe burojne ne male me prurje ujore te larte, uji i ftohte mineral nga burimet natyrore, pyjet me druajne te kualitetit te mire, rezervat e hekurit si dhe lekura e perfituar nga bagetia e kullosave malore.



                                     

4. Ekonomia

Principata e vogel nuk ka asnje pasuri te veçante natyrore perpos ujit. Ne koherat e vjetra ishte toke agrare edhe perkunder terrenit malore. Kjo ka ndryshuar me kalimin e kohes kur bujqesia u zevendesua ngadale me blegtori. Vetem 2% e vendit eshte toke e pjelleshme.

Ne kohen me te re, jetohet vetem nga turizmi, si ai dimerore. Per kete perkujdesen mese 300 Hotele si dhe shume fusha sporti e argetimi.

Andorra nuk eshte anetare e plote e Bashkesise Evropian, porse ka nje status te veçante. Deri me 2002 monedha franceze dhe ajo spanjolle eshte perdorur si valute zyrtare. Me ardhjen e Euros edhe ne Andorre behet zevendesimi i monedhave franceze dhe spanjolle. Per firmat evropiane, Andorra eshte e njohur si" Oaza” e tatimeve. Por edhe turistet jane te kenaqur nga çmimet e ulta te alkoolit, cigareve dhe prodhimeve kozmetike shminkave.

Bruto prodhimi vendor per vitin 1996 ka qene 1.2 Miliard Euro

                                     

5. Demografia

Andorra ka 70 549 banore parallogaritur per 2005-en. Prej tyre jane:

  • 40.6 % spanjolle
  • 36.0 % katalane andorras
  • 6.7 %. te tjere
  • 10.2 % portugeze
  • 6.5 % franceze

Shumica e banoreve flasin spanjishten 58%, gjuhen zyrtare katalane e zoterojne 35% e popullsise ndersa frengjishten 7%.

Rritja e popullsise perbrenda vitit eshte 5.0%. Mesatarisht, andorrasit jetojne deri ne moshen 4 vjeçare. Vdekshmeria e foshnjave eshte 0.6% ndersa e femijeve 0.7%.

Shumica e banoreve rreth 90% jane katolik te ritit romak.

                                     

6. Lidhje te jashtme

Portal:Andorra – Informacione te metejshme mbi Andorra

  • Andora
  • Library of Congress Portals on the World - Andorra
  • Andorra-Intern
  • CIA - The World Factbook -- Andorra
  • Pamje nga Andora
  • Monedha e Andores
  • Qeveria e Andoras
  • SoldeuOnline.com - Informata per turiste
  • Andora Online
                                     
  • Koordinatat: 42 30 V 1 30 L 42.5 V 1.5 L 42.5 1.5 Andorra la Vella log. 2004 22 035 banorë është kryeqytet i Principatës së Andorrës dhe ndodhet
  • Festivalin Evropian të Këngës Andorra për herë të parë debitoi në vitin 2004 që u mbajt në Stamboll të Turqisë. Gjithsej Andorra ka kompletuar 6 herë pjesëmarrje
  • kundër Estonisë në vitin 1996. Që nga kualifikueset e UEFA Euro 2000, Andorra ka konkuruar në çdo kualifikuese të Kampionatit Europian dhe të Kupës së
  • gjithashtu paraqitet në Flamurin e Andorrës. Andorra Flamuri i Andorrës Stemat e shteteve të Evropës Andorra Austria Belgjika Bjellorusia Bosnja
  • Ndeshja miqësore e futbollit Shqipëri - Andorra u luajt në Tiranë më 2 qershor 2010 në stadiumin Qemal Stafa. Shqipëria fitoi 1 - 0 ndaj Andorrës, me një
  • Andorra ka shtatë njësi adminstruese të njohura si parròquia anglisht: parishes sipas 2005 1 Kryeqytet 2 Ndarë nga kryeqyteti në vitin 1978 Njësitë
  • Santa Coloma është një vendbanim në komunën Andorra la Vella në Andorra Sipas regjistrimeve të vitit 2012 vendbanimi ka një popullsi prej 3 040 banorësh
  • pjesërisht Guineja Ekuatoriale Gaboni Nigeri Nigeri Tunizi Shqipëria Andorra Austri Belgjikë Bosnja dhe Hercegovina Kroacia Republika Çeke Danimarkë
  • Ansalonga është një vendbanim në komunën Ordino në Andorra Sipas regjistrimeve të vitit 2012 vendbanimi ka një popullsi prej 44 banorësh. Të dhëna