Back

ⓘ Tringë Smajli. Tringe Smajl Martini Ivezaj, e njohur si Tringe Smajli, dhe Albanian Joan of Arc jashte Shqiperise, ishte nje luftetare guerile shqiptare e cila ..




Tringë Smajli
                                     

ⓘ Tringë Smajli

Tringe Smajl Martini Ivezaj, e njohur si Tringe Smajli, dhe Albanian Joan of Arc jashte Shqiperise, ishte nje luftetare guerile shqiptare e cila luftoj kunder Perandorise Osmane ne rajonin Malesia e Madhe. Ajo ishte vajza e Smajl Martinit, udheheqes dhe Bajraktare i fisit te Grudes.

                                     

1. Familja

Tringa lindi ne vitin 1880. Babai i saj Smajl Martini ishte lider i fisit Grude i vendosur ne juglindje te Malit te Zi. Nenshkrimi i tij shfaqet ne peticionet protestuese te fiseve veriore shqiptare qe i dergoheshin ambasadoreve evropiane dhe keshillave te akredituara ne Perandorine Osmane, p.sh. nje rast me 9 maj, 1878 i derguar Ambasadorit Francez ne Stamboll, ose ai i 15 qershorit, 1878. Peticionet kane shprehur terrorin dhe mosmiratimin e fiseve shqiptare per vendimet e Traktatit te Shen Stefanit dhe Kongresi i Berlinit, i cili kishte dhene shume pjese te Vilajetit te Shkodres, Principates se Malit te Zi. Ai u be shume aktiv gjate Lidhjes se Prizrenit, duke u bashkuar me kryengritesit deri ne fund te organizimeve; me pas ai u arrestua ne vitin 1886, dhe u burgos ne Anadoll, nga ku ai nuk u kthye me. Perveç kesaj, dy djemte e Smajlit, Gjon dhe Zef, vellezerit e Tringes, gjithashtu u bashkuan me Lidhjen dhe u vrane ne beteje ne vitin 1883.

                                     

2. Jeta

Ne kohen e vdekjes se vellezerve te saj, Tringa u betua se nuk do te braktise shtepine, nuk do te martohet kurre. Ajo nuk nderroi veshjen, por veproi dhe luftoi e veshur me xhublete shqiptare, ne vend te stolive ne brez ngjeshi alltine e rripin me fisheke, nderkaq ne krah vuri armen.

Tringa veprimtarine e saje patriotike e vazhdoi me kusheririn e saj te pare djalin e axhes Dede Niken, Bajraktare i Grudes, i cili pas internimit te Smajl Martinit, zevendesoi rrolin e Smajlit.

Tringa u bashkua me kryengritesit dhe u dallua ne Betejen e Deçiqit. Ajo mori pjese ne Memorandumin e Greçes, me 23 qershor, 1911. Aktiviteti i saj kryengrites vazhdoi edhe pas Shpalljes se Pavaresise se Shqiperise 28 nentor 1912.

Ajo kurre nuk u martua dhe nuk kishte femije, pasi ajo me heret ishte betuar. Ajo vdiq ne 2 nentor, 1917, dhe u varros ne token familjare te varrimit ne malet e Grudes brenda fshatin Ksheve, sot ne Mal te Zi. Dy vjet me vone, ushtria malazeze pjese e Mbreterise se Serbeve, Kroateve dhe Slloveneve shkaterroi varrin e saj, derisa bastiste zonen.

                                     

3. Trashegimia

Heroizmi i saj e beri ate te famshme dhe jane regjistruar kengeve epike malazez dhe shqiptare. Versioni folklorik i heroizmit te saj tregon nje zinxhir pak me te ndryshme te ngjarjeve: Smajl Martini, kreu i klanit u rrembye ne vitin 1911 ne Vranje nga osmanet, dhe trupi i tij nuk u gjet kurre, duke e detyruar Tringen qe te ze vendin e babait te saj. Qe nga kryengritja e Malesoreve ne vitin 1911 u mbeshtet nga Mbreti Nikola Petroviç, kenga epike e perjashtoi historine e vertete te vdekjes se babait te saj, duke fshehur te gjitha kujtimet e periudhes se Lidhjes se Prizren, e cila do te sjelle perseri mosmarreveshjet territoriale ne mes te shqiptareve dhe Mbreterise se Malit te Zi. Per ironi, konflikti midis Shqiptareve dhe Malit te Zi do te perseritet menjehere pas. Ne vitin 1911, gazeta New York Times e pershkroi Tringe Smajlin si "Zhan d arke shqiptare", bazuar ne historine ne versionin malazeze, te cilen korrespodenti i Times e kishte degjuat diku ne Podgorice. Ai e pershkruan Tringen si "nje grua te bukur e re", perveç heroizmit te saj. Legjenda e saj jeton ne te gjithe Ballkanin si nje nga grate me heroike te luftetareve ne historine e rajonit.

Disa rruge ne Kosove dhe Shqiperi jane emeruar pas saj dhe ajo eshte Heroine e Popullit te Shqiperise.



                                     

4. Bibliografia

  • Martini, Luigj, 2005 Prek Cali, Kelmendi Dhe Kelmendasit ISBN 99943-34-07-7 Publisher: Camaj-Pipaj
  • Uli, Prenk, 1969 Tringa of Gruda: biography of Tringe Smajli shqip: Tringa e Grudes: skice jeteshkrimi e Tringe Smailes, 1870-1917 OCLC 24539756 Publisher: Shtepia Botuese "Naim Frasheri", Tirana
                                     
  • i personave në vijim: Brikena Smajli 1970 poete shqiptare Ema Smajli 1995 këngëtare shqiptare Tringë Smajli 1880 1917 luftëtare guerile
  • dëgjuar në The New York Times në vitin 1911. Vajza e tij, i njohur Tringë Smajli zëvendësoi atë gjatë Betejës së Vranjës në vitin 1911 dhe forcat shqiptare
  • bajuve, e për këtë shpejt keni me u pendue, por ka me kenë vonë me fitua çfarë sot syplastë po e dhuroni... Tringë Smajli Tringa Smajli Buzuku info
  • Hyrja nga rr. Tringë Smajli - Ndërtesa e Ministrisë së Financave të Kosovës
  • Bonaventura da Palazzuolo Riformato, vol.II, Venecia, tetor 1722. Malësia Tringë Smajli Edi Shukriu 2000 Gra të shquara shqiptare. 1. Prishtina: Teuta