ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 262




                                               

Atomi sipas Radhërfordit

Stampa:Faqe e palidhur. Atomi perbehet nga elektronet,nga protonet dhe nga neutronet. Fizikanti anglez Radherford, ne fillim te shekullit te 20, per te shpjeguar ndertimin e atomit ai beri nje eksperiment: Nje flete mjafte e holle prej ari e bomb ...

                                               

Atomizmi

Atomizmi eshte nje doktrine filozofike sipas se ciles lenda perbehet nga atome. Ne pergjithesi babai i atomizmit konsiderohet Demokriti. Sipas tij bota perbehet nga atome te njejta dhe analiza e gjerave duhet te na çoje matane formave artificiale ...

                                               

Bashkëveprimi i dobët

Bashkeveprimi i dobet eshte nje nga kater bashkeveprimet themelore te natyres. Ne Modelin Standard te fizikes berthamore, ajo ndodh per shkak te shkembimit te Bozoneve W dhe Z. Fenomeni me familjar i saj eshte emetimi i rrezeve beta dhe dukuria e ...

                                               

Bashkëveprimi i fortë

Ne fiziken berthamore, bashkeveprimi i forte, forca e forte, ose forca e ngjyres, eshte forca qe mban kuarket dhe gluonet se bashku te cilat formojne protonet dhe neutronet. Bashkeveprimi i forte eshte nje nga kater bashkeveprimet themelore, se b ...

                                               

Bekuerel

Bekuerel, ; eshte njesia matese ne sistemin SI per radioaktivitetin. Nje Bq percaktohet si aktiviteti i nje material radioaktiv ku nje berthame dezintegrohet per sekonde. Ndaj nje Bq eshte e barabarte me s−1. Becquereli e ka marre emrin nga Henri ...

                                               

Bomba bërthamore

Bombat atomike ose ndryshe edhe ’bombat nukleare’’ jane arme berthamore, fuqia te cilave rrjedh nga proceset e nderlikuara fizike qe shpjegohen ne baze te parimit te fuzionit dhe difuzionit. Se bashku me bombat kimike dhe ato biologjike, bomba be ...

                                               

Boshti

Boshti eshte nje vije e drejte, nje drejtez e paramenduar, perreth se ciles sillet nje trup. Ne optik si bosht merret rrezja drejteza e cila kalon neper piken qendrore te nje thjerreze dhe pasqyre te veglave optike, ndersa ne tekniken e pergjiths ...

                                               

Bozoni

Bozoni eshte nje therrmije themelore. Therrmijat themelore ndahen ne dy kategori: bozone dhe fermione. Bozonet jane therrmija qe mund te qendrojne te grumbulluara se bashku. Fermionet ne te kundert e kundershtojne pranine e njeri-tjetrit ne te nj ...

                                               

Bozoni i Higgsit

Bozoni i Higgsit ose grimca e Higgsit eshte nje grimce elementare ne modelin standard te fizikes grimcore. Observimet e grimces lejojne qe shkencetaret te ekplorojne fushen Higgs, nje fushe fundamentale e nje rendesie kruciale per teorine e fizik ...

                                               

Bymimi dhe tkurrja

Bymimi dhe tkurrja jane dukuri fizike te cilat shkaktohen nga hapesira ndermolekulare e lendes. Gjate nxehjes behet largimi reciprok i molekulave, kurse gjate ftohjes behet afrimi reciprok i tyre. Pra trupat kur nxehen bymehen dhe kur ftohen tkur ...

                                               

Celcius

Celsius eshte nje shkalle dhe njesi matese per temperaturen. Ajo eshte emeruar sipas astronomit suedez Anders Celsius, i cili ka zhvilluar nje shkalle te ngjashme temperature dy vjet para vdekjes se tij. Grade Celsius, mund ti referohet nje tempe ...

                                               

Degët e fizikës

Fizika merret me kombinimin e materies dhe energjise. Po ashtu merret me varitetin e gjere te sistemeve, per te cilat jane zhvilluar teori qe perdoren nga fizikanet. Ne pergjithesi, teorite jane te testuara eksperimentalisht shume here para se te ...

                                               

Dezintegrimi radioaktiv

Dezintigrimi radioaktiv eshte nje dukuri e rastesishme, e paparashikueshme, por, ne pikepamje statistikore, sjellja e nje numri te madh atomesh mund te shprehet me perpikeri te larte. Numri i dezintegrimeve ne nje moster te materialit radioaktiv ...

                                               

Diferenca potenciale

Diferenca potenciale ndermjet dy pikave eshte puna qe kryen forca e fushes elektrike me rastin e levizjes se ngarkeses elektrike nga pika me potencial te larte ne piken me potencial te ulet, ose e kunderta.Perdoret ne fizike.

                                               

Difraksioni i Drites

Difraksioni i drites- Çfaredo devijimi i drites nga perhapja drejtvizore e saj quhet difraksion. Difraksioni paraqitet kur drita kalon neper vrima apo çarje te vogla, prane teheve te mprehta,apo kur ajo hase ne ndonje pengese ne forme te gjysmerr ...

                                               

Difuzion

Difuzioni eshte nje dukuri fizike e levizjeve molekulare, e cila manifestohet ne tendencen spontane te molekulave te gazrave dhe te lengjeve qe nga hapesira me perqendrim me te madh te kalojne ne hapsire me perqendrim me te vogel. Pra difuzion nj ...

                                               

Dinamika

Ne fizike, dinamika eshte dega e mekanikes klasike qe merret me studimin e forcave qe veprojne mbi trupat dhe sjelljen e trupave nen veprimin e ketyre forcave. Mekanika klasike ndahet ne dy nen-dege te quajtura kinematike dhe dinamike. Kinematika ...

                                               

Dioda e Gazit

Prototipe te ndryshme te gypit jane perdorur me rezultate premtuese,rezultatet ne audio output lidhjet me sisteme te spikereva, ne kontrollim te motoreve, qarqe, ne oshilatore, dhe ne qarqe te pulsit. Ndresa faktoret si jeta dhe puna uniforme duh ...

                                               

Dioda ideale

Dioda eshte komponenti me i thjeshte gjysmeperçues, por luan rol shume vital ne sistemet elektronike. Karakteristikat e diodes mund te krahasohen me ato te nje nderpreresi ventili te thjeshte. Dioda si komponente gjysmeperçuese zbatohet ne nje br ...

                                               

Dioda Shotki

Dioda Shotki eshte e njohur gjithashtu si nje diode e nxehte ne zgare, eshte nje diode gjysmeperçuese e cila ka nje renie te ulet te tensionit perpara dhe nje veprim shume te shpejte kalimi. Ka nje renie te vogel te tensionit neper terminalet e d ...

                                               

Dispersioni i dritës

Dukuria e zberthimit te drites se bardhe te diellit ne spekter te ngjyrave quhet dispersion i drites. Duhet cek se drita e bardhe nuk paraqet perzierje te thjeshte te ngjyrave spektrale, por per nga natyra ajo eshte dukshem me e nderlikuar.

                                               

Dispersioni i dritës si dukuri fizike në fibra optik

Komunikimi mund te percaktohet si transferim i informacionit nga nje pike ne nje tjeter. Kur kerkohet qe informacioni te dergohet ne distance eshte e domosdoshme te ndertohet nje sistem kominikimi. Ne nje system komunikimi, transerimi i informaci ...

                                               

Distanca

Ne gjeometri, distanca midis x 1 dhe x 2 eshte gjatesia e segmentit midis tyre: d = Δ x 2 = x 2 − x 1 2. {\displaystyle d={\sqrt {\Delta x^{2}}}={\sqrt {x_{2}-x_{1}^{2}}}.\,} Ne gjeometrine analitike, distanca midis dy pikave ne planin xy mund te ...

                                               

Drita

Drita eshte rrezatim elektromagnetik me nje gjatesi valore qe eshte e dukshme per syte tane ose me nje perkufizim shkencor dhe teknik: Drita eshte rrezatim elektromagnetik i valeve qe studiohen ne fushen e optikes. Tre permasat themelore te drite ...

                                               

Dukuritë Molekulare

Dukuri termike quhen te gjitha proceset qe ngjasin ne trupa gjate nxehjes ose ftohjes se tyre. Te gjitha keto dukuri gjate zhvillimit historik te fizikes jane trajnuar ne dy aspekte: ne aspektin Termodinamik dhe ne aspektin molekuar-kimik te lend ...

                                               

Edward Jenner

Edward Jenner ishte Fizikant dhe Shkencetar qe lindi me date ne dhe vdiq me date ne po te njejtin vend te lindjes se tij ne.

                                               

Efekti i Hollit

Efekti i Hollit i referohet diferences potenciale ane te kunderta te nje percjellesi elektrik permes te cilit kalon nje rryme elektrik, i krijuar nga nje fushe magnetike e zbatuar pingul me rrymen. Eduin Holl e zbuloi kete efekt ne 1879. Raporti ...

                                               

Eksperimenti i Millikan

Eksperimenti i Millikan-it u ideua dhe zbatua per here te pare ne vitin 1910 nga fizikanet amerikane Robert Andrews Millikan dhe Harvey Fletcher. Eksperimenti mundesoi percaktimin e ngarkeses elementare e {\displaystyle e} me nje saktesi te paarr ...

                                               

Ekuacionet e Hamilton-Jakobit

Ne fizike, ekuacioni i Hamilton–Jakobit eshte nje riformulim i mekanikes klasike dhe, kjo do te thote qe, ai eshte ekuivalent me formulimet e tjera si ligjet e Njutonit, mekaniken e Lagranzhit dhe mekaniken e Hamiltonit. Ekuacioni i Hamilton–Jako ...

                                               

Ekuacionet e lëvizjes

Ekuacionet e levizjes jane ekuacione qe pershkruajne sjelljen e nje sistemi ne funksion te kohes ose pa kohen. Zakonisht termi i referohet ekuacioneve diferenciale qe pershkruajne sistemin, si dhe zgjidhjeve te ekuacioneve ne fjale. Per çdo trup ...

                                               

Ekuacionet e Maksuellit

Ne elektromagnetizmin klasik, ekuacionet e Maksuellit jane nje bashkesi prej kater ekuacionesh diferenciale pjesore qe pershkruajne vetite e fushave elektrike dhe magnetike si dhe tregojne lidhjen midis burimeve te tyre, densitetit te ngarkeses d ...

                                               

Ekuacioni i valës elektromagnetike

Ekuacioni i vales elektromagnetike eshte nje ekuacion diferencial pjesor i rendit te dyte qe pershkruan perhapjen e vales elektromagnetike permes nje mjedisi ose ne boshllek. Forma homogjene e ekuacionit, me terma te fushes elektrike E ose te fus ...

                                               

Ekuacioni Klein-Gordon

Ne fizike Ekuacioni Klein–Gordon eshte nje version relativist i ekuacionit i Shrodingerit. Ai eshte ekuacioni i levizjes se nje fushe kuantike skalare ose pseudoskalare, nje fushe, kuantet te ciles nuk kane spin. Per nje gjendje kuantike ky ekuac ...

                                               

Ekuacioni valor akustik

Ne fizike, ekuacioni i vales akustike pershkruan perhapjen e valeve akustike nepermjet nje mjedis material. Forma e ekuacionit eshte nje ekuacion diferencial pjesor i rendit te dyte. Ekuacioni pershkruan evoluimin e shtypjes akustike p {\displays ...

                                               

Ekuilibri dinamik

Ekuilbiri dinamik tregon arritjen e vete ekuilibrit ne nje sistem dyfazor,permendim ketu psh sistemin leng-avull.ne kete raste kemi ekuiliber kur nr i molekulave qe kalojne nga leng ne avull,ne njesine e kohes barazohet me nr e molekulave qe kalo ...

                                               

Elektriciteti

Elektriciteti eshte nje emertim i pergjithshem per llojshmerine e dukurive qe ndodhin nga prania dhe rrjedha e ngarkeses. Kjo perfshin shume dukuri te mirenjohura fizikore si rrufeja, fushat elektromagnetike dhe rrymat elektrike, dhe eshte vene n ...

                                               

Elektrodinamika klasike

Elektromagnetizmi klasik eshte nje dege e fizikes teorike qe studion rrjedhojat e forcave elektromagnetike mbi ngarkesat elektrike dhe korrentet. Ajo jep nje shpjegim te shkelqyer te fenomeneve elektromagnetike kur shkallet e distancave dhe fuqiv ...

                                               

Elektromagnetët

Elektromagnetet Elektromagnetet jane magnet te krijuar nga kalimi i rrymes elektrike neper percjellesit ne forme spirale. Elektromagneti i bazuar ne solenoid eshte elementi baze i shume pajisjeve elektrike, si p.sh zilja elektrike, relete, vinçat ...

                                               

Elektromagnetizmi

Elektromagnetizmi eshte dega e fizikes qe studion valet elektromagnetike, dukurite e fushave elektrike magnetike, si dhe forcat midis trupave te ngarkuar me elektricitet. Fusha magnetike krijohet nga drejtimet e domeneve magnetike ne nje magnet. ...

                                               

Elektroni

Elektroni eshte pjesez themelore e atomit me ngarkese elektrike negative q e = -1.6 × 10 -19 coulomb dhe ka nje mase rreth 9.10 × 10 -31 kg. Elektroni i perket klases se pjesezave te quajtura leptone qe mendohet te jene perberesit themelore te le ...

                                               

Elektrostatika

Elektrostatika eshte studimi i fenomeneve qe lidhen me trupa te ngarkuar ne prehje. Siç pershkruhet nga ligji i Kulonit, trupa te tille aplikojne forca mbi njeri tjetrin. Sjellja e tyre mund te analizohet nepermjet koncepteve te fushes elektrike ...

                                               

Energjia

Energjia. eshte aftesia e trupit per te kryer pune. Burime te energjise jane ushqimet, dielli, uji dhe lendet djegese si qymyri, druri, nafta, etj. Fjala energji vjen nga Greqishtja energos, qe do te thote pune. Ne fizike, eshte aftesia e ndervep ...

                                               

Energjia diellore

Energjia diellore mbeshtet pothuajse te gjithe jeten ne toke nepermes fotosintezes qe nga shfaqja e organizmit te pare. Njerezit e perdorin energjine diellore per ndriçim, ngrohtesi, rritjen te korrave dhe per shnderrimin e fuqise diellore ne ene ...

                                               

Energjia elektrike

Energjia elektrike eshte nje forme energjie e perftuar nga energelektrike potenciale. Ne qarqet elektrike, rryma eshte nje rrjedhe griimcash shume te vogla te ngarkuara, qe quhen elektrone. Ato vijne nga atomet. Elektronet mund ta transferojne en ...

                                               

Energjia kinetike

Energjia kinetike eshte aftesia e trupave qe te kryejne pune per shkak se kane nje shpejtesi te caktuar. Per ta llogaritur energjine kinetike te trupit me masen m {\displaystyle \,m}, i cili leviz me shpejtesi v {\displaystyle \,v}, behet llogari ...

                                               

Energjia potenciale

Energjia potenciale eshte nje forme energjie e zoteruar nga trupi si pasoje e pozites se tij ndaj trupave te tjere apo pasoje e konfiguracionit te trupit, perkatesisht e sistemit te trupit. Trupat kane energji potenciale per shkak te veprimit rec ...

                                               

Fisioni bërthamor

Fisioni berthamor eshte procesi i ndarjes se berthames se rende te atomit ne dy berthama te lehta, gjate bombardimit me neutrone. Ky eshte nje proces fizik gjate te cilit kapet neutroni nga uranit 92 U 235 {\displaystyle _{92}U^{235}}, proces gja ...

                                               

Fizika bërthamore

Fizika berthamore apo Fizika nukleare eshte pjesa e fizikes e cila merret me studimin e berthames atomike dhe grimcave subatomike. Aplikimi me i perhapur i fizikes berthamore eshte gjenerimi i fuqise berthamore, por hulumtimet kan çuar ne aplikim ...

                                               

Fizika e aplikuar

Fizika Aplikative eshte nje term i pergjithshem per fiziken qe eshte destinuar per nje teknologji ose praktike me perdorim te veçante. "Aplikuar" dallohet nga "paster" nga nje kombinim delikat i faktoreve te tille si motivimin dhe qendrimin e stu ...

                                               

Fizika e trupave të ngurtë

Fizika e trupave te ngurte eshte dege e fizikes e cila merret me studimin e vetive fizike dhe bashkeveprimeve te trupave te ngurte. Studimi i trupave te ngurte mund te ndahet ne dy kategori kryesore studimi eksperimentale dhe studimi teorike Nje ...